قضاوت و قاضی

مفهوم قضاوت و قاضی

قضاوت در لغت

قضاء از ماده قضی یقضی قضاءً و قضیّةً است به معنای حکم و فیصله دادن بامری است. در کتب لغوی معانی متعدّدی بیان کرده اند ، بعضی از معانی را که در کتب لغوی ذکر کرده ، در ذیل بیان می نمایم :

در مفردات قرآن، راغب اصفهانی قضاء را به معنای فصل و أمر دانسته ، چه قولی باشد «وَ قَضىٰ رَبُّكَ أَلاّ تَعْبُدُوا إِلاّ إِياّهُ »([1]) یعنی پرور دگار حکم کرد بجز خدا عبادت نه کنید ، اینجا بمعنای أمر و حکم کرده است. «وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ قِيلَ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ»([2]) فیصله کرد بین آنها بحق و گفته شد که حمد و ستایش به پروردگار عالمین است،اینجا به معنای فیصله است.

و چه فعلی باشد«وَ اللّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لا يَقْضُونَ بِشَيْءٍ»([3]) چه ازجانب خدا باشد که شاهد آن ذکر شد يا از بشر ، یعنی حکم حاکم .([4])

و در قاموس قرآن نیز بمعنای فصل بیان کرده است، قضاء در اصل بمعنى فيصله دادن بامری است که قولى باشد يا فعلى از خدا باشد يا از بشر.([5])

و زهری در لسان عرب نقل کرده است که قضاء در لغت بر وجوهی است که برگشت همه آنها به انقطاع شئ و اتمام آن است، و می فرماید «و كلُّ ما أُحْكِم عمله أَو أُتِمَّ أَو خُتِمَ أَو أُدِّيَ أَداء أَو أُوجِبَ أَو أُعْلِمَ أَو أُنْفِذَ أَو أُمْضِيَ فقد قُضِيَ»([6]) یعنی انقطع و أتمّ الشئ در حدیث لفظ قضاء تکراراً استعال شده، اصلش همان قطع و فصل است. امّا مرحوم شیخ انصاری در کتاب القضاء و الشهاده می فرماید،